Dr. Cîhan Turan, ku moderatoriya panela ku ji hêla Kovara Banga Heq ve li Cizîrê hate lidarxistin kir, berî pêşkêşkirinan axavtinek kurt pêşkêş kir û di parastina ziman û wêjeya Kurdî de li ser rola Melayê Cizîrî bal kişand û got, "Di destên we de berhevokek helbestên bêhempa, wêjeyek bihêz, çandek dewlemend û zimanek hêja heye."

Dr. Cîhan Turan, ku moderatoriya panela bi navê "Ji Xeyalê Ber bi Rastiyê: Banga Melayê Cizîrî Ji Bo Mirovahiya Îro" li navçeya Cizîrê ya Şirnexê kir, li ser mîrasa edebî, cîhana rewşenbîrî û peyamên ku Melayê Cizîrî ji mirovên îro re dişîne nirxandin kir.

Turan diyar kir ku Melayê Cizîrî divê tenê wekî helbestvan neyê hesibandin, û got ku berhemên wî mirovan ji bona ku xwe û gerdûnê fam bikin dawet dike.

"Fêmkirina Melayê Cizîrî, destpêkirina derketina rêwîtîyek e"

Turan diyar kir ku têgihîştina berhemên Melayê Cizîrî ne tenê xwendina metneke edebî ya asayî ye, û got ku ev berhem bala cîhana hundirîn û lêgerîna hebûnî ya mirovan dikişînin.

Turan got, "Fêmkirina Melayê Cizirî mîna destpêkirina rêwîtiyek e, destpêkirina rêwîtiyek e. Di vê rêwîtîyê de, mirov hem gerdûnê û hem jî xwe digere. Di vê rêwîtîyê de, mirov ji bo dîtina şehrezayiya bingehîn a hebûnê derdikeve pêş. Bi rêya Melayê Cizîrî, mirov ber bi eşq û evîna îlahî ve dimeşe."

Turan diyar kir ku dema Dîwana Melayê Cizîrî û lêkolînên akademîk ên li ser wî têne lêkolînkirin, diyar dibe ku ji bilî şexsîyeta wî ya li ser eşqa Xwedê, pabendbûna wî ya bi ziman û wêjeya Kurdî re jî derdikeve pêş. Wî destnîşan kir ku têgeha yekîtiya hebûnê û ramanên li ser demkîbûna tiştên dinyayî di berhemên wî de cihekî girîng digirin.

"Wî ji bo parastina ziman û wêjeya Kurdî gelek hewl da"

Turan, bal kişand ser hewldanên Melayê Cizîrî yên ji bo parastina ziman û wêjeya Kurdî di serdema xwe de û diyar kir ku wî bi helbestên xwe hêza wêjeyî ya vî zimanî eşkere kiriye.

Turan, bi îqtibaskirina dubendek ji Dîwana Melayê Cizîrî, ev peyv bi kar anîne:

"Heke tu li mircanên ku di helbestê de bi hev ve girêdayî ne digerî, were û li helbestên Mela binêre; wê demê çi hewcedariya te bi zilamê ji Şîrazê heye?"

Turan diyar kir ku Melayê Cizîrî bi vê beytê nirxa ziman û edebiyata xwe eşkere kiriye, û got ku helbestvan bi hêz ew ramana ku divê edebiyata Kurdî ji edebiyatên din kêmtir neyê hesibandin, anî ziman.

Turan tekez kir ku rêbaza Melayê Cizîrî ne tenê nirxa helbesta wî nîşan daye, lê di heman demê de hêza îfadeyî û dewlemendiya wêjeyî ya zimanê Kurdî jî eşkere kiriye.

"Di destên te de gencîneyeke mezin heye"

Turan diyar kir ku yek ji peyamên herî girîng ên ku Melayê Cizîrî ji nifşên pêşerojê re hiştiye parastina ziman, çand û wêjeya xwe ye û destnîşan kir ku parastina vê mîrasê berpirsiyariyeke civakî ye.

Turan, peyama Melayê Cizîrî ji mirovên îro re gihand û got, "Ey Kurd! Ey jin û mêrên Kurd! Ey ciwan, ey extiyar! Hûn xwediyê xezîneyek mezin in. Berhevokek helbestên bêhempa, wêjeyek bihêz, çandek dewlemend û zimanek hêja li cem we heye."

Turan diyar kir ku ev ziman û edebiyat beşek girîng ji cewhera civakê ne, û tekez kir ku pêwîst e ev mîras were naskirin, parastin û radestkirina wê ji nifşên pêşerojê re.

"Dîwana Melayê Cizîrî penageheke edebî ye"

Turan diyar kir ku dijwarî û tevliheviya cîhana nûjen cîhana hundirîn a mirovan dihejîne, û mirovên îroyîn ji bo xurtkirina giyan û dilên xwe hewceyê pergalek piştgiriyê ne.

Turan diyar kir ku helbest û Dîvan a Melayê Cizîrî di vê nuqteyê de xwedî wateyeke girîng in, û wiha domand:

"Di hawîrdorek wisa de, di atmosferek wisa de, Melayê Cizîrî û Dîwana wî ji bo me penagehek edebî ne. Dema ku em berê xwe didin Dîwana wî, em dikarin bêhna xwe bigirin, em dikarin bêhna xwe vedin. Em dikarin ji bo xwe dem veqetînin, û bi rêya berhemên wî hêst û ramanên xwe ber bi evîn û hezkirina îlahî ve bibin."

Turan diyar kir ku helbestên Melayê Cizîrî xwedî taybetmendiyek in ku cîhana hundirîn a mirov xwedî dikin û giyan aram dikin, û got ku bi van berheman hem kûrahiya manewî dikare were vekolandin û hem jî têkiliyên bi zimanê dayikê û wêjeyê re dikarin werin xurt kirin. (ÎLKHA)