Di bernameya bîranîna Melayê Cizîrî ya ku ji aliyê Kovara Banga Heq ve hat lidarxistin de Endamê Hîndekarê Fakulteya Wêjeyê ya Zanîngeha Mêrdînê Artukluyê Profesor Dr. Mehmet Zahîr Ertekîn axaftinek kir.

Prof. Dr. Ertekîn, di bernameya bi mijara "Ji Xeyalê Ber bi Rastîyê: Banga Melayê Cizîrî Ji Bo Mirovahiya Îro" de, bi berfirehî li ser aliyên edebî û mîstîk ên dîwana Melayê Cizîrî, pêşeroja perwerdehiya medreseyê û peyamên ku ew ji mirovên îro re dişîne nîqaş kir.

Prof. Dr. Ertekîn diyar kir ku li ser Melayê Cizîrî gelek zanîn hene, heta niha nêzîkî 10 sempozyûmên navneteweyî hatine lidarxistin û zêdetirî 10 tezên lîsansê li ser vê mijarê hatine amadekirin. Wî her wiha behs kir ku dersên "Cizîrînasî" di zanîngehan de di asta doktorayê de têne pêşkêş kirin, û ev tişt lê zêde kir:  

"Gotineke Tirkî heye, 'tenê dîwanek wî heye'... Belê, nêzîkî 2000 beyt şiîrên wî hene. Tenê bifikirin, 2000 beyt 400 sal berê hatine nivîsandin. Em 400 sal in tê de asê mane."

Ertekîn tekez kir ku helbestên Mem û Zîn û Feqîyê Teyran bi hêsanî nayên xwendin, û destnîşan kir ku ev berhem ji bo komeke bijarte (elît) hatiye nivîsandin û ne ji bo mirovên asayî, ji ber vê yekê jî pêdivî bi şîroveyan heye. Ertekîn destnîşan kir ku doktrîna Wehdet el-Wucud nêzîkî 100 salan e ku nehatiye lêkolînkirin û diyar kir ku berhemên mîna Mem û Zîn û Feqîyê Teyran bi tevahî li ser maneyan ava bûne.

Xwedê bixin navenda jiyanê!

Profesor Dr. Ertekîn diyar kir ku serkeftin û tenduristî li vê dinyayê bi kerema Xwedayê Teala ve girêdayî ye, û heke ew ji jiyanê were dûrxistin, tiştek namîne. Wî zêde kir ku helbestvanek vê perspektîfa taybetî li ser kerema îlahî di beytekî de bi van gotinan anî ziman:

"Di helbesta Melayê Cizîrî de, kasa ava jiyanê diherike. Kasa ava jiyanê ya di helbesta me de jî diherike. Helbesta min tijî ava jiyanê ye. Her kesê ku bixwaze jê sûd werbigire, vê avê vexwe, an jî bikole, ew ê bi îzna Xwedê şîfayê bibîne; hiş, aqil û dilê wî wê tijî bibe."

Ertekîn diyar kir ku Mela her tiştî bi îzna Xwedê ve girêdide û got, "Ez mîrê helbestê me, muftiyê eşqê me, hostayekî mezin im; lê di bingeh de, ez dizanim ez kî me. Ez bi kerema Wî tevdigerim."

"Li cem Melayê Cizîrî, hemû milkên cîhanê ji qasê mûyekî jî qîmeta wî tine "

Prof. Dr. Ertekîn behsa têgehên Ab-ı Hayat (Ava Jiyanê) û hevaltiya bi Xidir re kir û tekez kir ku îfadeya Mela "Cama Cem bîn" (Li qedeha Cem binêre) ne behsa Dara û Îskender dike, yên ku hêzên maddî temsîl dikin, lê belê behsa wê rastiyê dike ku serdestiya dinyayê li gorî Mela qasî têlek por jî qîmeta wî tine. Ertekîn diyar kir ku maneya vê yekê bi awayekî rasterast zor e û destnîşan kir ku di sûfîzmê de nûbûnek pêwîst e û wiha got:

"Bi rastî, Bedîuzzeman li derekê dibêje: 'Ew difikirin ku ez mamosteyekî medreseyê me ku di nav fikrên skolastîk de asê mame.' Divê em li ser vê gotina wî ya ku 130 sal berê kirîye bifikirin. Ji ber ku avahiya xwendinê ya di medreseyan de nekarî xwe nû bike, di dawiyê de derbeyek xwar û di salên 1923, 1924, 1927 û 1928an de hate girtin. Li ser vê yekê, divê em tiştekî nû bikin."

Xwedîdîsîplîn û şiûra xeyretê

Ertekîn got ku kesek ku çavên xwe ji gunehan biparêze û hişê xwe paqij bike, ew ê ji hemî hêzên dinyayî dewlemendtir be.

Ertekîn diyar kir ku divê mirov karekî ku li gorî şiyanên xwe be hilbijêre û gotinên Melayê Cizîrî, "Ma her gul û kevir dikare bi pêşbîniya dadwer bibe zêr? Ger jêhatîbûn tune be, çi feydeya hîkmeta mamoste heye?", vegot, û tekez kir ku ji bo mirov girîng e ku li gorî potansiyela xwe hewl bide. Wî her wiha tekez kir ku divê dua bi hewldana pratîkî, di çarçoveya derfetên xwe de, were piştgirî kirin.

Rastiya evîn û hezkirinên bedenî

Profesor Dr. Ertekîn, diyar kir ku mirovahî cewher û navenda kaînatê ye û bi hînkirina navan berpirsiyariyeke mezin li ser Hezretî Adem hatiye danîn, diyar kir ku têgeha evînê di demên nûjen de xera bûye û helwesta sofîtî û tekezîya Melayê Cizîrî ya li ser hedîs û sunnetê bi van gotinan vegot:

"Heke kesek bixwaze li ser meseleya evînê bipirse, bila were, em muftiyên evînê ne. Em di destekî xwe de Sunnet û di destê din de Quranê digirin."

Ertekî, diyar kir ku ger ronahiya Muhammedî ji kaînatê were rakirin her tişt ew ê winda bibe, û bi ayetên jêrîn kurt kir ka evînên demkî û bedenî çawa mirovahiyê dixapînin:

"Evînên bedenî her çend dil bişewitînin û geş bikin jî demkî ne. Ew mîna tîrên veşartî ne ku cîgera xwe diqelînin, mîna nakişekî ku namîne." (ÎLKHA)