Dünya genelinde yapay zeka teknolojilerine yönelik yatırımlar hızla artarken, bu büyümenin üretim süreçlerinde kullanılan ve çevrede kalıcı özellikleriyle bilinen PFAS olarak adlandırılan "sonsuz kimyasallara" yönelik talebi de artırdığı bildirildi.

İsveç merkezli kimyasallar izleme kuruluşu ChemSec'in araştırmasına göre, dünyanın en büyük PFAS üreticilerinin büyük bölümü Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'daki tesislerinde üretimi artırmaya yönelik planlar yapıyor.

ChemSec İcra Direktörü Anne-Sofie Bäckar, şirketlerin genişleme planlarının, hükümetler ve düzenleyici kurumlar hızlı bir aşamalı çıkış politikası uygulamadığı takdirde PFAS üretiminde yeni bir dalgaya yol açabileceği uyarısında bulundu.

PFAS, ısıya, suya ve korozyona karşı yüksek dayanıklılıkları nedeniyle çok sayıda sanayi sektöründe kullanılıyor. Karbon-flor bağlarının güçlü yapısı, bu maddelerin doğada son derece yavaş parçalanmasına neden oluyor. Bu nedenle PFAS, çevrede ve canlı organizmalarda uzun süre kalabilmeleri nedeniyle "sonsuz kimyasallar" olarak nitelendiriliyor.

Yapay zeka altyapısında kullanım alanı genişliyor

ChemSec'e göre, yapay zeka sektöründeki hızlı büyüme PFAS talebinin önemli itici güçlerinden biri haline geldi.

PFAS, özellikle yarı iletkenlerin üretiminde ve yeni nesil veri merkezlerinin soğutma sistemlerinde kullanılıyor. Yapay zeka uygulamalarının gerektirdiği yüksek işlem kapasitesi, veri merkezlerinin enerji ve soğutma ihtiyacını artırırken, bazı yeni soğutma teknolojilerinde PFAS içeren sıvılardan yararlanılıyor.

"İki fazlı daldırmalı soğutma" olarak adlandırılan sistemlerde sunucular, düşük kaynama noktasına sahip özel bir sıvının içine yerleştiriliyor. Donanım ısındığında sıvı buharlaşıyor ve ısıyı ortamdan uzaklaştırıyor. Buhar daha sonra sistemin üst bölümündeki soğutma ünitesinde yeniden sıvıya dönüşerek döngüye katılıyor.

PFAS ayrıca yarı iletken üretimindeki çok sayıda aşamada kullanılıyor. Danimarka merkezli Danske Bank'ın yakın tarihli bir yatırım değerlendirmesinde, bu kimyasalların mikroçip üretiminde nanometrik ölçekte çok sayıda işlemde önemli rol oynadığı belirtildi.

Büyük üreticiler kapasite artırıyor

ChemSec'in araştırmasına göre Japonya merkezli Daikin, artan veri merkezi talebinden yararlanmak amacıyla bir "veri merkezi merkezi" oluşturmayı planlıyor. Şirket, flor bazlı mevcut ürünlerinin satışlarını artırmayı ve yeni ürünler geliştirmeyi hedeflediğini açıkladı.

Fransız kimya şirketi Arkema da ABD'nin Kentucky eyaletinde yaklaşık 60 milyon dolarlık yeni bir üretim birimi kuruyor. Şirket, yatırımın veri merkezlerinin soğutma ihtiyaçlarındaki hızlı büyümeyi karşılamasına yardımcı olacağını belirtiyor.

ABD merkezli Chemours ise gelişmiş veri merkezleri ve yapay zeka donanımlarından kaynaklanan talebi karşılamak üzere üretimini genişletiyor. Şirket, geliştirdiği sıvı soğutma çözümlerinin veri merkezlerinde enerji, su, alan ve bakım maliyetlerini azaltabileceğini savunuyor.

Üretim kapasitesini artırdığı belirtilen diğer şirketler arasında Japon AGC, Çinli Dongyue, Hindistan merkezli Gujarat Fluorochemicals, Rusya merkezli HaloPolymer, Meksika merkezli Orbia Fluor & Energy Materials, ABD merkezli Solstice ve Belçika merkezli Syensqo bulunuyor.

Üreticiler, PFAS içeren kaplama ve bağlayıcıların elektrikli araçlar, dizüstü bilgisayarlar ve cep telefonlarında kullanılan lityum-iyon bataryalarındaki kullanımını da büyüme alanlarından biri olarak gösteriyor.

Bazı şirketler PFAS'tan çıkıyor

ChemSec'in araştırmasında, tüm büyük üreticilerin aynı yönde hareket etmediği de belirtildi.

İsviçre merkezli Archroma'nın PFAS içermeyen alternatiflere yöneldiği, Alman kimya devi BASF'ın ise PFAS üretiminden 2028'e kadar tamamen çıkma planı yaptığı kaydedildi. ChemSec ayrıca daha önce 3M'nin PFAS üretiminden çıkışını tamamladığını açıklamıştı.

PFAS kullanımına ilişkin tartışmalar, Avrupa'da düzenleyici çalışmaların sürdüğü bir döneme denk geliyor. Avrupa Komisyonu, tüm PFAS grubunu kapsayabilecek kapsamlı bir kısıtlama üzerinde çalışıyor. Komisyon, Avrupa Kimyasallar Ajansının bilimsel değerlendirmesinin 2026 sonunda tamamlanmasının ardından kısıtlama önerisi sunmayı planlıyor.

Avrupa Birliği'nde PFAS içeren gıda temaslı ambalajlara yönelik yeni sınırlamalar da Ağustos 2026'da uygulanmaya başladı. İngiltere de PFAS kaynaklarını, maruziyeti ve kullanım alanlarını azaltmaya yönelik kapsamlı bir plan yürütüyor.

Sağlık ve çevre endişeleri

PFAS'ın çevrede parçalanmasının son derece güç olması, bu maddelerin hava, su ve toprakta birikmesine ve besin zinciri boyunca taşınmasına ilişkin endişeleri artırıyor.

Bilimsel araştırmalar PFAS maruziyetini bazı kanser türleri, karaciğer ve böbrek sorunları, yüksek kolesterol ve doğum kusurları dahil çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriyor.

ChemSec, Avrupa'daki en büyük PFAS üreticilerinin yöneticilerine kanlarındaki PFAS seviyelerini ölçmeleri amacıyla parmak ucundan alınan kan örnekleri göndermeye de başladı.

Bäckar, şirket yöneticilerinin ürettikleri kimyasalların kendilerini de etkileyebileceğini anlamaları gerektiğini belirterek, PFAS'ın dünya genelinde insanların büyük bölümünün kanında tespit edildiğine dikkat çekti.

ChemSec'in uyarıları, yapay zeka sektöründeki hızlı büyümenin yalnızca enerji ve su tüketimi açısından değil, teknoloji altyapısında kullanılan kimyasalların çevresel etkileri açısından da yeni tartışmaları beraberinde getirebileceğine işaret ediyor. (İLKHA)