Mersin'in Anamur ilçesine bağlı Güngören (Teniste) Mahallesi, Anadolu'nun köklü bir mirasına ev sahipliği yapıyor. Bölgede yaklaşık iki asırdır varlığını sürdüren tarihi su değirmeni, Toros Dağları'ndan gelen kar sularının gücüyle ilk günkü gibi dönmeye devam ediyor.

Kuşaktan kuşağa aktarılarak bugüne ulaşan bu tarihi yapı, geleneksel yöntemlerle mısır unu üretimi yaparken, bir yandan da unutulmaya yüz tutmuş kültürel değerleri geleceğe taşıyor.

Teknolojik gelişmelere ve zamana meydan okuyan tarihi değirmen, son yağışların ardından su kaynaklarının yeniden canlanmasıyla birlikte çarklarını yeniden hızla döndürmeye başladı.

Ata mirasını yaşatma mücadelesi

Mahalle sakinleri tarafından "Gezgin Onur" olarak bilinen Onur Çınar, çocukluğunun geçtiği bu tarihi değirmene bugün büyük bir sadakatle sahip çıkıyor. Bu yapının sadece ailesine ait bir mülk değil, tüm bölgenin ortak hafızası olduğunu aktaran Çınar, duygularını şu sözlerle ifade ediyor:

"Bu değirmen bize dededen kalan bir miras. Sonrasında ben devraldım. İnşallah benden sonra da devam edecek. Burada hem vatandaşlarımızın ürünlerini öğütüyoruz hem de bu kültürün kaybolmaması için mücadele ediyoruz. Ömrüm yettiği sürece bu değirmeni yaşatmaya devam edeceğim."

Sosyal hayatın ve üretimin kalbiydi

Güngören Mahallesi Muhtarı Murat Tere de köyün geçmişteki üretim potansiyeline dikkat çekerek, eskiden mahallede üç su değirmeninin bulunduğunu, ancak günümüze sadece ikisinin ulaşabildiğini belirtiyor. Değirmenlerin eski dönemlerde yalnızca ekonomik değil, sosyal bir işlevi de olduğunu vurgulayan Tere, o günleri şöyle anlatıyor:

"Yıllar önce köyümüzde yüzlerce ton mısır üretilirdi. Değirmenlerin önünde uzun kuyruklar oluşurdu. İnsanlar sıra beklerken sohbet eder, çayını kahvesini içerdi. Burası aynı zamanda insanların buluşma noktasıydı."

Göç dalgası ve kuraklık riski

Geleneksel üretimin önündeki en büyük engellerin başında ise genç nüfusun köyden ayrılması ve tarımsal faaliyetlerin sekteye uğraması geliyor. Yaklaşık 140 haneli mahallede nüfusun 330 civarına gerilediğini belirten Muhtar Tere, su yetersizliğine ve tarımsal yatırımların önemine şu sözlerle dikkat çekiyor:

"Tarım arazilerine yeterli su ulaştırılabilirse gençler yeniden üretime döner. Bağlarına, bahçelerine ve dedelerinden kalan topraklara sahip çıkar. Üretim arttıkça bu tarihi değirmenler de yaşamaya devam eder."

"Sadece taş ve sudan ibaret değil"

Bölgedeki birçok su değirmeninin ilgisizlik ve göç nedeniyle zaman içinde yok olup gittiğini hatırlatan Tere, ayakta kalan son iki değirmenin korunması için çağrıda bulunuyor:

"Bu değirmenler köyümüzün tarihidir, kültürüdür. Sadece taş ve sudan oluşan yapılar değildir. Geçmişimizin, emeğimizin ve üretim kültürümüzün canlı tanıklarıdır. Bu mirasa sahip çıkmak hepimizin görevidir."

Toroslar'ın eteklerinden süzülen berrak suların çevirdiği o devasa değirmen taşı, günümüzde yalnızca mısırı una dönüştürmüyor; asırlık bir emeği, alın terini ve Anadolu'nun köklü üretim kültürünü de yarınlara taşımaya devam ediyor.

Tarihi değirmen, bugün Onur Çınar'ın özverili çabalarıyla Güngören Mahallesi'nde kültürel mirasın en canlı simgesi olarak varlığını sürdürüyor. (İLKHA)