Li Fransayê, plana siyasetmedara rastgir a tundrew Marine Le Pen a ji bo lidarxistina referandûmekê li ser qanûnek ku ew ê hêdî hêdî serpoşên jinên Misilman qedexe bike ger ew were ser desthilatê, rastî rexneyan hatiye. Pêşniyara qedexeyê, ku wê ji zanîngeh û rêxistinên werzîşê bigire heya avahiyên giştî, li ser medyaya civakî bûye sedema nerazîbûnê, û rexnegir dibêjin ku ew Misilmanan hedef digire lê sembolên din ên "dînî" yên wekî kippah Cihûyan nagire nav xwe.

Li Fransayê, mijara serpoşê careke din bûye mijara sereke ya nîqaşên siyasî beriya hilbijartinên serokatiyê yên ku ji bo 2027an hatine plankirin.

Marine Le Pen, kesayetiyeke pêşeng a Partiya Yekîtiya Neteweyî ya rastgir a tundrew, ragihand ku eger ew were ser desthilatê, ew dixwaze pêşnûmeqanûnek berfireh ji bo têkoşîna li dijî "îdeolojiyên îslamîst" pêşkêşî referandûmeke giştî bike.

Le Pen, di hevpeyvînekê de bi kanala fransî CNews re roja Pêncşemê, serpoş wekî hêmanek ku beşdarî belavbûna îdeolojiyên xwe-pêşniyarkirî dibe bi nav kir. Le Pen bi îddîaya ku "li welatên misilman an jî dema ku îslamîstên radîkal tên ser desthilatdariyê, serpoş yek ji pratîkên pêşîn e ku tê sepandin" plana xwe ya qedexekirina wê li ser vê bingehê parast.

Qedexe ew ê ji zanîngehan dest pê bike berfirehtir bibe

Li gorî plana Le Pen, qedexeya serpoşê ew ê di destpêkê de li zanîngeh, federasyonên werzîşê û avahiyên giştî were bicîhanîn, û paşê wê berfireh bibe. Dema ku jê hat pirsîn ka gelo qedexe ew ê li kolanan jî derbasdar be, wê bersiv da ku ev wê pêvajoyek merhale bi merhale be.

Le Pen her wiha got ku ew hêvî dike ku jinên Misilman îqna bike ku ew dikarin bêyî serpoşê azadtir bin. Lêbelê, rexnegir dibêjin ku destûrdayîna siyasetmedaran ku biryar bidin ka jin çi li xwe dikin, nikare wekî azadî were pêşkêş kirin.

Pêşnûme ne tenê sembolên dînî qedexe dike, lê di heman demê de çalakî, çavkaniyên fînansekirinê, tor û komên ku Le Pen îddîa dike ku piştgiriyê didin "îdeolojiyên îslamî" jî hedef digire.

Cudahiya di navbera kippah û serpoşê de

Gotinên Le Pen li ser medyaya civakî bûn sedema nerazîbûnê. Hinek bikarhêneran bal kişandin ser durûtiyê û destnîşan kirin ku rêbaza ku armanc dike serpoşên jinên Misilman ji jiyana giştî werin rakirin, bi heman awayî li ser kippaya Cihûyan nayê sepandin.

Kesên ku bertek nîşan dan diyar kirin ku siyasetmedarekî ku îddîa dike ku ew azadiya her kesî li Fransayê diparêze, hewl dide ku jinên Misilman ji cil û bergên li gorî baweriyên xwe yên dînî qedexe bike, nakok e. Rexnegiran tekez kirin ku hedefgirtina serpoşê xetera cudakariya li dijî Misilmanan li ser bingeha nasnameya wan a dînî zêde kiriye.

Tê bibîrxistin ku Le Pen berê mijara qedexekirina serpoşê anîbû ziman, di beşdariyên xwe yên siyasî yên 2012an de ji bo qedexekirineke berfirehtir a sembolên dînî yên xuya parêzvanî kiribû. Lêbelê, di nîqaşa dawî de, bala rexneyan li ser plana nû ye ku bi taybetî serpoşên jinên Misilman hedef digire.

Li hember retorîka "azadiya jinan" bertek

Bikarhênerên medyaya civakî rexne li gotinên Le Pen girtin ku digot qedexekirina serpoşê dê jinên Misilman azad bike. Bikarhêneran diyar kirin ku divê mafê jinan hebe ku biryar bidin ka serpoşê li xwe bikin an na, û hişyarî dan ku sepandina qedexeyê dikare beşdariya jinan di perwerde, werzîş û jiyana giştî de bêtir sînordar bike.

Hinek rexnegiran di demekê de ku Fransa bi pirsgirêkên aborî û civakî re rû bi rû ye, ji nû ve danîna mijara serpoşê li pêş rojeva siyasî pirsyar kirin. Wan diyar kir ku ev rêbaz, li şûna çareserkirina pirsgirêkên bingehîn ên welat, dikare dabeşbûnên dînî û çandî di nav civakê de kûrtir bike.

Astengiyên yasayî jî di rojevê de ne

Ger plana Le Pen pêkan be jî, bûye mijara nîqaşê. Rexnegir dibêjin ku rêziknameyek ku bi berfirehî serpoş li qadên giştî qedexe dike, dikare di warê garantiyên destûrî û erkên mafên mirovan de bi astengiyên cîddî yên qanûnî re rû bi rû bimîne.

Di dilê nîqaşê de pirsek bingehîn heye: Sîyasetmedarek ku îddîa dike ku ew azadiya jinan diparêze, çawa dikare bi qedexekirina hilbijartina cil û bergên jinan li gorî baweriyên wan ên dînî, wê azadiyê garantî bike? Plana Le Pen li Fransayê nîqaşên li ser sekulerîzm, azadiyên dînî û cudakariya li dijî Misilmanan ji nû ve gur kiriye. (ÎLKHA)