Türkiye, dünyanın farklı ülkelerindeki başarılı genç araştırmacıları üniversitelere kazandırmak amacıyla yeni bir adım atıyor. Yükseköğretim Kurulu, uluslararası doktora öğrencileri arasındaki en başarılı ve yetenekli gençleri Türkiye’ye çekmek için yeni bir proje başlatacak.

Yükseköğretim Kurulu Başkanı Erol Özvar, Orta Doğu Teknik Üniversitesinin (ODTÜ) ev sahipliğinde düzenlenen Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) ve Araştırma Üniversiteleri Toplantısı’nda yaptığı konuşmada, projenin Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın himayelerinde yürütüleceğini açıkladı.

Küresel rekabette nitelikli araştırmacıların giderek daha fazla önem kazandığına işaret eden Özvar, “İnşallah önümüzdeki günlerde yine Cumhurbaşkanı Yardımcımızın himayelerinde bir çalışma yapacağız. Uluslararası doktora öğrencilerinin en başarılılarını, en yeteneklilerini ülkemize ve üniversitelerimize çekmek konusunda bir proje başlatacağız.” dedi.

Özvar, araştırma üniversitelerinden uluslararası alanda daha görünür ve cazip hâle gelmek için çalışmalarını artırmalarını istedi.

Dünyadaki yetenek rekabetine Türkiye de güçlü şekilde katılacak

Uluslararası doktora öğrencilerinin son yıllarda küresel ölçekte önemli bir rekabet alanına dönüştüğünü belirten Özvar, birçok ülkenin başarılı gençleri kendi üniversitelerine çekmek için yeni politikalar geliştirdiğine dikkati çekti.

Çin’in uluslararası yetenek havuzundan daha fazla doktora öğrencisi çekmek amacıyla yüksek burs imkânları sunduğunu, özellikle İslam dünyası ve Afrika’dan gençlere yöneldiğini belirten Özvar, benzer bir rekabetin Avrupa, Amerika, Avustralya ve Uzak Doğu’da da yaşandığını ifade etti.

Türkiye’nin de küresel yetenek havuzundan daha fazla yararlanması gerektiğini vurgulayan Özvar, araştırma üniversitelerinin bu süreçte öncü rol üstlenmesini istedi.

Uluslararası bilim insanları ADEP projelerine katılacak

ADEP’te yeni bir dönemin başlayacağını açıklayan Özvar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile varılan mutabakat doğrultusunda program kapsamındaki projelerin bir bölümünün uluslararası bilim insanlarının katılımına açılacağını bildirdi.

Özvar, araştırma üniversitelerinden başta Afrika, Türk dünyası ve KKTC ile İslam dünyası olmak üzere farklı coğrafyalardaki yükseköğretim kurumları ve araştırma merkezleriyle ortak projeler geliştirmelerini istedi.

Uluslararası iş birliğine dayalı araştırma sayısının Türk üniversitelerinin gelişmeye en açık alanlarından biri olduğunu belirten Özvar, şöyle konuştu:

“ADEP kapsamındaki projelerin bir kısmını uluslararası bilim insanlarına açmak istiyoruz. Bu projelerde onların da iş birliği kapsamına alınmasını ve projelerin uluslararası iş birliğine dayalı olarak yürütülmesini üniversitelerimizden bekliyoruz. Bu bizim için önümüzdeki 1-2 yıl içerisinde belki en kritik işlerden bir tanesi olacaktır.”

Özvar, ADEP projelerine uluslararası araştırmacıların daha fazla katılımının sağlanacağını, uluslararası iş birliğine dayalı araştırmaların araştırma üniversitelerinin değerlendirilmesinde daha fazla dikkate alınabileceğini ve desteklerin de bu kapsamda ele alınacağını ifade etti.

Ek 46 ve Ek 34 kapsamında 571 nitelikli araştırmacı üniversitelerle buluştu

Üniversite-sanayi iş birliğinde nitelikli araştırmacıların üniversitelerle daha güçlü bağ kurmasının önemine değinen Özvar, 2547 sayılı Kanun’un ek 46. ve ek 34. maddeleri kapsamında sektör ve sanayide çalışan doktoralı araştırmacıların üniversitelere afiliye edilmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü söyledi.

Bugün itibarıyla 571 ulusal ve uluslararası araştırmacının üniversitelere afiliye olduğunu açıklayan Özvar, “Üniversitelerimiz, 500’ün üzerinde sektörde çalışan nitelikli araştırmacıyı üniversiteye afiliye etmiştir. Bu, üniversite-sektör iş birliği bakımından çok kıymetli bir adımdır.” dedi.

Özvar, özellikle araştırma üniversitelerinden bu alanda daha güçlü adımlar beklediklerini belirtti.

“Kaybedecek tek bir öğrencimiz bile yok”

Araştırma kapasitesinin yalnızca doktora öğrencileri üzerinden ele alınmaması gerektiğini vurgulayan Özvar, başarılı lisans öğrencilerinin de eğitimleri devam ederken bilimsel araştırma süreçlerine dâhil edilmesini istedi.

Araştırma üniversitelerindeki başarılı öğrencilerin ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarda araştırma projelerine katılması gerektiğini belirten Özvar, bu konuda araştırma üniversitelerinin değerlendirme sistemine yeni bir başlık eklenebileceğini açıkladı.

Özvar, “Araştırma lisans sonrasında değil, ikinci sınıfta, üçüncü sınıfta en geç başlamak zorunda. Üniversitelerimizin bünyesinde kayıtlı, kaybedecek tek bir öğrencimiz yok. Her bir üniversitemiz, her rektörümüz üniversitesine kayıtlı her bir öğrenciyi kazanmak zorundadır. Hepsi bizim evlatlarımız. Her birinden istifade etmek zorundayız.” dedi.

Öğrencilerin laboratuvarlarda, araştırma projelerinde, saha çalışmalarında ve iş yerlerinde daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyen Özvar, üniversitelerdeki müfredatların da gereksiz ders yükünden arındırılarak temel bilgi ve yetkinlikler etrafında sadeleştirilmesi gerektiğini belirtti.

Öğrencilere seçmeli ve disiplinler arası dersler için daha fazla alan açılması gerektiğini ifade etti.

Araştırma üniversitelerinde 2026’nın ilk üçü belli oldu

Toplantıda Araştırma Üniversiteleri 2026 yılı performans sıralaması da açıklandı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan sıralamada 23 araştırma üniversitesi arasında Koç Üniversitesi birinci, Sabancı Üniversitesi ikinci, Orta Doğu Teknik Üniversitesi üçüncü sırada yer aldı.

Araştırma üniversitelerinin performans değerlendirmesinin yalnızca üniversiteler arasında bir başarı sırası oluşturmayı amaçlamadığını belirten Özvar, değerlendirmelerin üniversitelerin güçlü yönlerini ortaya çıkarmalarına, geliştirmeleri gereken alanları belirlemelerine ve araştırma kapasitelerini artıracak politikaları güvenilir veriler ışığında oluşturmalarına imkân sağladığını söyledi.

Özvar, araştırma üniversitelerinin kendi gelişimlerini önceki yıllarla karşılaştırarak araştırma hedeflerini daha gerçekçi biçimde belirleyebildiklerini kaydetti.

Üniversitelerden bilimsel çıktının yanında toplumsal etki

Araştırma üniversitelerinin yalnızca bilimsel yayın ve araştırma faaliyetlerine odaklanmaması gerektiğini belirten Özvar, üniversitelerin sahip oldukları bilgi birikimi ve araştırma kapasitesini toplumun ihtiyaçlarıyla buluşturmalarını istedi.

Özvar, “Üniversitelerimiz kendilerini kampüslerle, sınıflarla ve laboratuvarlarla sınırlandırmamalı,” diyerek üniversitelerin sosyal, ekonomik, kültürel ve çevresel sorunlara bilimsel veriye dayalı, uygulanabilir ve kalıcı çözümler üretmesi gerektiğini ifade etti.

Özellikle Anadolu’daki üniversitelerin son yıllarda bölgesel ve yerel sorunlara yönelik geliştirdikleri projelerden memnuniyet duyduklarını belirten Özvar, araştırma üniversitelerinden de projelerinin bilimsel çıktılarının yanı sıra toplumsal etkisini gözetmelerini beklediklerini söyledi.

Hedef ilk 100’de en az 4 Türk üniversitesi

Türk üniversitelerinin son yıllarda uluslararası sıralamalarda gösterdiği ilerlemeye de değinen Özvar, gelecek dönem için hedefi yükselttiklerini söyledi.

Özvar, önümüzdeki beş yıl içerisinde dünyanın ilk 100 üniversitesi arasında en az iki devlet ve iki vakıf üniversitesinin yer almasını hedeflediklerini açıkladı.

Araştırma üniversitelerinin uluslararası görünürlüklerini yalnızca sıralamalarla değil, dünya çapında ortaya koyacakları bilimsel çıktılar ve toplumsal sorunlara geliştirecekleri çözümlerle güçlendirmeleri gerektiğini belirten Özvar, “Üniversiteler sorun çözdükçe, toplumun problemlerine bilimsel çözümler, cevaplar oldukça dünya ölçeğinde başarılı bir hâle gelebilirler.” dedi.

Özvar ayrıca Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı kapsamında araştırma üniversitelerine tahsis edilen 550 araştırma görevlisi kadrosu için başvuruların devam ettiğini hatırlatarak üniversitelerden programa yönelik çalışmalarını sürdürmelerini istedi.

“Üniversitelerin kalkınmaya doğrudan katkısını desteklemeye devam edeceğiz”

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel de üniversitelerin bilimsel üretimden teknoloji geliştirmeye ve ekonomik kalkınmaya uzanan rolüne dikkati çekti.

Şenel, son 20 yılda üniversitelerin yalnızca bilimsel bilgi üreten kurumlar olmaktan çıkarak üretim yapan, yenilikçi teknolojiler geliştiren ve Türkiye’nin kalkınmasına doğrudan katkı sağlayan aktörler hâline gelmesinin desteklendiğini belirtti.

Bu yaklaşımın önümüzdeki dönemde de sürdürüleceğini vurgulayan Şenel, üniversitelere yönelik yatırımların daha ileri taşınacak şekilde desteklenmeye devam edileceğini ifade etti.

Toplantıda Yükseköğretim Kurulu Başkan Vekili Prof. Dr. Naci Gündoğan, araştırma üniversitelerinin 2026 yılı performanslarına ilişkin bir sunum yaptı.

Programın öğleden sonraki oturumunda ise Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında araştırma üniversitelerinin 2026 performansları ile ADEP projeleri değerlendirildi. (İLKHA)