Dünyanın en değerli baharatlarından biri olan safran, sağlık alanındaki kullanımı ve yüksek ekonomik değeriyle dikkat çekiyor. Aktar işletmecileri, safranın tüketimi ve sahte ürünlerden korunma yöntemleri hakkında bilgi verdi.

Batman'da İLKHA muhabirine konuşan aktar işletmecisi Yusuf Arda Aydın, özellikle İran coğrafyasıyla özdeşleşen safranın yetişme özellikleri, kullanım alanları, tüketim şekli ve fiyatı hakkında açıklamalarda bulundu. Aydın, safranın kurak ve karasal iklimlerde yetiştiğini belirterek, bitkisel ürünlerin bilinçli şekilde tüketilmesi gerektiğini söyledi.

Dünyanın en değerli baharatlarından biri kabul edilen safran, Crocus sativus adlı bitkinin çiçeklerinden elde ediliyor. Çiçeğin ortasındaki kırmızı-turuncu üç tepecik kurutularak baharat olarak kullanılıyor. Üretiminin zahmetli olması ve çok az miktarda elde edilmesi, safranın yüksek ekonomik değerinin başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

Safran üretiminde İran dünyada öne çıkarken, Hindistan, Yunanistan, İspanya, Afganistan ve Fas'ta da yetiştiriliyor. İran safranı, renk, aroma ve kokusuyla dünya pazarında önemli bir yere sahip.

Sıcak ve nispeten kuru iklimleri seven safran, sonbaharda çiçek açıyor. Kısa süren hasat döneminde çiçekler elle toplanıyor ve değerli tepecikler tek tek ayrılıyor. Çok az miktarda kullanıldığında yemeklere sarı-altın renk, kendine özgü aroma ve tat kazandıran safran; pilav, tatlı, çorba ve çeşitli geleneksel yemeklerde kullanılıyor.

Safranın içerdiği krokin, pikrokrosin ve safranal gibi bileşenler bilimsel araştırmalara konu oluyor. Özellikle antioksidan özellikleri, ruh hâli, stres ve bilişsel işlevler üzerindeki olası etkileri araştırılıyor. Ancak herhangi bir hastalığı kesin olarak tedavi ettiği söylenemeyeceğinden, sağlık amacıyla kullanılmadan önce uzman görüşü alınması önem taşıyor.

Yusuf Arda Aydın

"Safran yılın belirli döneminde açıyor"

Safranın özellikle İran coğrafyasına ait ve bu bölgeyle özdeşleşmiş bir çiçek olduğunu ifade eden Aydın "Safran bir çiçek çeşididir. Özellikle İran coğrafyasına ait ve o tarafla özdeşleşmiş bir çiçektir. Dağlarda ve genellikle kurak yerlerde yetişiyor. Genelde bahar ayında açan bir çiçektir. Yılın sadece tek bir günü açar. Bu süreç genelde değişiyor. Bu yüzden tarlaları güvenli bir şekilde tutuluyor ve sürekli izleniyor. Safran, aslında o çiçeğin içinde yetişen tohumcuklardır. Safran çiçeği, üremek için kendi tohumlarını rüzgârla birlikte etrafa saçar. Toplanan kısım da bitkinin kendi üremesini sağlayan tohumlardır." dedi.

"Tıp alanında da kullanılıyor"

Safranın çeşitli kullanım alanlarının bulunduğunu belirten Aydın, özellikle tıp alanında antidepresan ve antioksidan olarak kullanıldığını ifade ederek konuşmasına şöyle devam etti:

"Vücuttaki fazla toksinleri atmaya yardımcı oluyor ve vücudu temizliyor. Aynı zamanda sakinleştirici bir özelliği de var. İnsanlar genelde mide ve bağırsak problemleri, yağ yakma gibi şeyler için kullanıyorlar. Bunun dışında mental sorunları olan kişiler de sakinleşmek için kullanıyor."

"Türkiye'de de yetiştiriliyor"

Safranın yalnızca İran'da yetişmediğini, Türkiye'de de safran ailesine ait bitkilerin bulunduğunu dile getiren Aydın, özellikle Safranbolu'da yetiştirildiğini söyledi.

Aydın "Türkiye'de Safranbolu'da yetişiyor. Bu tam olarak safran olmasa da safran ailesine ait bir çiçekten yetişiyor. Genelde Orta Doğu coğrafyasına ve biraz daha hafif kurak, karasal iklime özgü bir çiçek türüdür. Başka ülkelerde de yetişiyor ama özellikle İran'ınki hem tarihi olarak hem de tat ve aroma olarak daha elverişli." dedi.

"Gramı 220, kilosu 900 bin liraya kadar çıkıyor"

Safranın yüksek fiyatı nedeniyle genellikle gramaj üzerinden satışının yapıldığını belirten Aydın, ürünün kilogram fiyatının 900 bin liraya kadar çıkabildiğini ifade etti.

Aydın "Genelde gramaj biçiminde satıyoruz. Gramajı 220 lira. Kilo olarak 900 bin liralara kadar çıkıyor. Kilo civarında genelde satılmıyor. Çok pahalı olduğundan dolayı." şeklinde konuştu.

"Yemeklerde az miktarda kullanılıyor"

Safranın tüketim şekline de değinen Aydın "Genelde 0,5 gram kadarını havanda dövüp daha sonra, eğer yemek için kullanılacaksa, yemeğin suyuna karıştırıyorlar. Hafif sarımsı bir renk vererek hem yemeğin görünüşünü hem de tadını oldukça güzel yapıyor. Etkisi de çoktur. Neredeyse bir parçası bile bazı yemekler için yeterli oluyor. Hastalık için kullananlar ise genelde bir iki dal kadarını yine aynı şekilde havanda döverek suyun içine karıştırıyor. Beş dakika kadar demledikten sonra tüketiyorlar." dedi.

Sahte safrana karşı vatandaşlara uyarı

Safranın sahtesinin gerçeğinden ayırt edilmesi konusunda da bilgi veren Aydın "Safranı sahtesinden ayırmak için bir yaprak kadarını suya atıp rengini izleyebilirler. Eğer sarılaşıyorsa bu, safranın orijinal olduğunu; daha kırmızı-turuncu bir renk veriyorsa bunun sahte olduğunu gösterir. İnsanlar daha organik şeylere yönelerek daha sağlıklı ürünler tüketebilirler. Biz genelde gramaj hâlinde satıyoruz. Fiyatı 220 liradan veriyoruz. Bizimki İran'dan geliyor. İran'dan aldığımız bazı toptancılar var, biz de oradan alıyoruz." ifadelerini kullandı.

"Bitkisel ürünler bilinçli kullanılmalı"

Vatandaşların bitkisel ürünleri bilinçsiz şekilde kullanmaması gerektiğini vurgulayan Aydın, özellikle sağlık amacıyla kullanılacak ürünler konusunda hekime danışılması gerektiğini belirtti.

Aydın "Vatandaşlara tavsiyem, birazcık daha kimyasaldan çok bitkisel ürünleri tüketmeleri ve bunu bilinçli bir şekilde yapmalarıdır. Herkes kendi kendine kullanmamalı; öncesinde bir doktora veya hekime danışmaları daha iyi olur. Bitkilerin düzensiz kullanımı bağırsak ve böbrek problemlerine sebep olabilir ya da karaciğer yağlanmasına yol açabilir. Bu da kişinin kendisine fayda sağlamasını beklerken daha çok zarar görmesine sebep olabilir. Bunun için öncesinde bir hekime veya doktora danışmaları daha iyidir." şeklinde konuştu. (İLKHA)