İşgal altındaki Kudüs'te Eski Şehir çevresine yapılması planlanan teleferik projesi, bir İtalyan mühendislik danışmanlık şirketinin de çekilmesiyle yeni bir engelle karşılaştı. Böylece projeden ayrılan yabancı şirketlerin sayısı beşe yükseldi. Filistinli hak örgütleri, güzergâhın Silvan beldesinde yaklaşık 54 Filistinli ailenin evini ve mülkiyet haklarını tehdit ettiği, Kudüs'ün tarihî dokusunu değiştirebileceği uyarısında bulunuyor.

İngiliz The Guardian gazetesinin haberine göre, İtalya'nın Güney Tirol bölgesinde faaliyet gösteren teleferik mühendisliği danışmanlık şirketi ROPES, proje için danışmanlık hizmeti vermeyi kabul etmedi. Kudüs Kalkınma İdaresi'nin sözleşmeyi kamu ihalesine çıkarmadan şirkete vermeyi planladığı belirtilirken, ROPES'in Üst Yöneticisi Stephan Obexer, kararlarının Hindistan'daki başka bir iş yükümlülüğünden kaynaklandığını söyledi. Obexer, çekilme kararının projeye yönelik siyasi veya hukuki itirazlarla bağlantılı olduğunu doğrulamadı.

Son gelişme, daha önce üç Fransız ve bir İsviçreli şirketin projeden çekilmesinin ardından yaşandı. Şirketlerin geri adımlarında projenin siyasi ve hukuki hassasiyetlerinin etkili olduğu belirtiliyor.

Teleferik, işgalci yerleşim örgütünün turistik kompleksine bağlanacak

Yaklaşık 1,4 kilometre uzunluğunda planlanan hat, Batı Kudüs'teki bazı noktaları Silvan'ın girişinde kurulması öngörülen yaklaşık 16 bin metrekarelik turistik kompleksle birleştirecek. Yerleşim faaliyetlerini destekleyen Elad adlı örgütün tanıtımını yaptığı kompleksin, Eski Şehir yakınlarında yer alması planlanıyor.

Siyonist rejim hükümeti projeyi 2019'da onayladı. Projeye karşı yapılan başvurular ise 2022'de işgal rejiminin yüksek mahkemesi tarafından reddedildi. Buna rağmen teleferik hattının yapımına henüz başlanmadı. Kudüs Kalkınma İdaresi, projenin ilerlediğini ve ihale hazırlıklarının önümüzdeki aylarda tamamlanmasının beklendiğini belirtiyor.

İşgal makamları teleferiği, ziyaretçilerin Eski Şehir'e ve Burak Duvarı'na ulaşımını kolaylaştıracak, bölgedeki trafik yoğunluğunu azaltacak bir ulaşım projesi olarak savunuyor. Filistinli kuruluşlar, hak örgütleri ve tarihî miras alanında çalışan uzmanlar ise güzergâhın yerleşim faaliyetlerini güçlendireceğini, Filistinlilerin mülkiyet haklarını ve Kudüs'ün tarihî siluetini olumsuz etkileyeceğini ifade ediyor.

Arkeolojik mirasın siyasi amaçlarla kullanılmasına karşı çalışmalar yürüten Emek Şaveh örgütü de projenin Silvan'daki Filistinli toplulukları tehdit ettiğini ve Eski Şehir çevresindeki tarihî-kültürel dokuyu değiştirebileceğini belirtiyor.

54 ev ve yaklaşık 450 Filistinli doğrudan etkilenebilir

Projenin en tartışmalı yönlerinden biri, Silvan'ın Vadi Hilve Mahallesi'ndeki Filistinlilerin evleri ve arazileri üzerindeki olası etkisi. Hak ve şehir planlama kuruluşlarının değerlendirmelerine göre, güzergâh boyunca yaklaşık 54 Filistin evinin arazi mülkiyeti veya üzerindeki hava sahasını kullanma hakları kamulaştırma işlemlerinden etkilenebilir.

The Guardian'ın aktardığı bilgilere göre işgal makamları, teleferik direkleri ve bağlantılı yapılar için toplam yaklaşık 8,7 dönümlük araziyi kapsayan 17 el koyma bildirimi yayımladı. Planlanan hattın doğrudan altında bulunan evlerde yaklaşık 450 Filistinlinin yaşadığı belirtiliyor.

Bimkom adlı planlama hakları kuruluşunun Doğu Kudüs birimi yöneticisi mimar Sari Kronish, teleferik kabinlerinin bazı evlerin çatılarının yalnızca dört metre üzerinden ve konut pencerelerinin yakınından geçebileceğini söyledi. Kronish, bunun bölge sakinlerinin mahremiyetini ihlal edebileceğini ve gelecekte evlerini genişletme imkânlarını kısıtlayabileceğini belirtti.

Projeye yönelik itirazlar yalnızca mülkiyet ve mahremiyetle sınırlı değil. Uzmanlar, büyük ölçekli ulaşım yapılarının Eski Şehir'in tarihî çevresine yerleştirilmesinin kentsel dokuyu bozabileceği uyarısında bulunuyor. Silvan'daki Filistinli sakinlerin yanı sıra çevre ve kültürel miras kuruluşları da projeye karşı çıkıyor. Karay Yahudi topluluğu ise hattın kendi mezarlığının üzerinden geçmesi planına itiraz ediyor.

İtirazlara rağmen proje gündemde tutuluyor

Yabancı şirketlerin art arda çekilmesine rağmen Kudüs Kalkınma İdaresi projeyi sürdürmekte kararlı olduğunu bildiriyor. İdarenin bir sözcüsü, ihale metninin hazırlanmasının önümüzdeki aylarda tamamlanmasının beklendiğini ve ardından ihale sürecinin başlatılacağını açıkladı.

The Guardian'ın sorularına Kudüs Kalkınma İdaresi ve Elad örgütü yanıt vermedi. ROPES de çekilme kararının hukuki veya siyasi kaygılardan etkilenip etkilenmediğine ilişkin yazılı açıklama yapmadı.

Kudüs'teki teleferik planı, ulaşım ve turizm yatırımlarının ötesinde, Filistinlilerin mülkiyet hakları, yerleşim faaliyetleri ve kentin tarihî kimliğinin korunması konularındaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. (İLKHA)