پهپادهای انتحاری مدل «شاهد» ایران، به لطف هزینه پایین و فناوری رو‌به‌رشد خود، به یکی از مؤلفه‌های مهم در نبردهای مدرن تبدیل شده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که قطعات ساخت آمریکا و اروپا از طریق چین به ایران منتقل شده و با گذشت زمان، بخش عمده‌ای از این قطعات با نمونه‌های داخلی و تولید چین جایگزین شده‌اند.

پهپادهای بدون سرنشین سری «شاهد» که توسط ایران توسعه یافته‌اند، به دلیل هزینه پایین تولید و قابلیت استفاده در حملات دوربرد، به یکی از سامانه‌های تسلیحاتی بدل شده‌اند که معادلات میدان نبرد را تغییر داده است.

بر اساس گزارش روزنامه آمریکایی وال‌استریت ژورنال، موتورها، سروموتورها، ژیروسکوپ‌ها و قطعات گوناگون الکترونیکی تأمین‌شده از طریق چین، نقش مهمی در توسعه و تولید پهپادهای شاهد توسط ایران ایفا کرده‌اند.

در این خبر آمده است که ایران به دلیل تحریم‌های اعمال‌شده، برخی از قطعات غربی مورد نیاز خود را از طریق شرکت‌های پوششی در چین و هنگ‌کنگ تأمین کرده و این قطعات به مرور زمان تا حد زیادی با قطعات ساخت داخل و تولید چین جایگزین شده‌اند.

افزایش سرعت پهپادهای شاهد

با اشاره به ارتقای چشمگیر پهپادهای شاهد ایران در مقایسه با مدل‌های قدیمی‌تر، قید شده است که نسل جدید این پرنده‌ها می‌توانند به سرعت ۴۸۰ کیلومتر بر ساعت دست یابند.

توسعه شاهد-۱۳۶ حاصل تلاش‌های ایران برای ساخت هواپیماهای بومی خود تلقی می‌شود؛ تلاشی که ناشی از تضعیف نیروی هوایی این کشور پس از انقلاب سال ۱۹۷۹ و اعمال تحریم‌های آمریکا بر قطعات یدکی هواپیما بوده است.

یکی از چالش‌های اصلی مهندسان ایرانی، طراحی و ساخت موتوری بود که بتواند سرعت و دماهای بالا را برای مدت طولانی تحمل کند.

در همین راستا گزارش شده است که ابتدا از طرح موتور آلمانی «L550E» الگوبرداری شده و سپس ایران بر اساس این طرح، موتور بومی خود را توسعه داده است.

نقش کلیدی چین در زنجیره تأمین

طبق این گزارش، چین موضعی مرکزی را در تأمین قطعات مورد نیاز برای برنامه پهپادی شاهد ایران ایفا کرده است.

تصریح شده است که ایران نه تنها قطعات تولید چین، بلکه برخی از ریزمؤلفه‌های الکترونیکی ساخت آمریکا و اروپا را نیز از طریق چین و هنگ‌کنگ تهیه کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به میکروکنترلرها و تثبیت‌کننده‌های الکترونیکی اشاره کرد.

همچنین یادآوری شد که وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر برخی شرکت‌ها و افراد مستقر در چین را به اتهام تأمین قطعات برای برنامه‌های پهپادی ایران و روسیه تحریم کرده است.

در بررسی‌های انجام‌شده توسط اوکراین روی پهپادهای سرنگون‌شده، قطعات الکترونیکی غربی کشف شد؛ اما با گذشت زمان، قطعات ساخت چین و ایران تا حد زیادی جایگزین این قطعات شده‌اند.

فناوری پهپادهای شاهد روز‌به‌روز پیشرفته‌تر می‌شود

به گفته پژوهشگران اوکراینی، نسل جدید پهپادهای شاهد به آنتن‌ها، مودم‌ها و سیم‌کارت‌های بیشتری مجهز شده‌اند. گفته می‌شود این سیستم‌ها با استفاده از شبکه‌های ارتباطی محلی، به تصحیح مسیر پرواز و افزایش توانایی پهپاد در رسیدن به هدف کمک می‌کنند.

به این ترتیب، پهپادهای شاهد که در ابتدا به عنوان ابزارهای تهاجمی نسبتاً ساده و ارزان‌قیمت توسعه یافته بودند، به مرور زمان به سامانه‌هایی با قابلیت‌های مسیریابی و قدرت تهاجمی پیشرفته‌تر بدل شده‌اند.

با اشاره به انعکاس ظرفیت تولیدی ایران در این زمینه بر روسیه، بر اساس داده‌های اوکراین گزارش شده است که در سال ۲۰۲۲ توافقی میان شرکت‌های مرتبط با ایران و روسیه برای ارسال بیش از ۱۳ هزار پهپاد شاهد و تجهیزات تولید به روسیه به امضا رسیده است.

هزینه پایین تولید، قابلیت تولید انبوه و امکان به‌کارگیری پهپادهای شاهد در جبهه‌های مختلف، رهگیری و سرنگونی آن‌ها را توسط موشک‌های پدافندی گران‌قیمت به چالش کشیده است. بدین ترتیب، فناوری پهپادی ایران نه تنها ظرفیت نظامی این کشور، بلکه نقش سیستم‌های بدون سرنشین ارزان‌قیمت را در جنگ‌های مدرن از نو بازتعریف می‌کند. (ILKHA)