خلیل الحیه، رئیس جدید دفتر سیاسی حماس، موقعیت‌های مهمی را در این جنبش بر عهده داشته است؛ او در لحظات بحرانی جنگ با ایفا کردن نقش‌های کلیدی در مذاکرات، به عنوان یکی از رهبرانی برجسته شد که فعالیت‌های تبلیغی، آکادمیک و سیاسی را با یکدیگر پیوند داده است.

در جریان جنگ نسل‌ کشی جاری در نوار غزه، نام خلیل الحیه به عنوان یکی از برجسته‌ ترین شخصیت‌ها در رهبری سیاسی حماس مطرح شد.

او مدیریت پرونده مذاکرات غیرمستقیم با رژیم اشغالگر را بر عهده گرفت و ریاست هیئت‌های این جنبش را در دورهای میانجیگری منطقه‌ای هدایت کرد. این دوره به عنوان پیچیده‌ ترین دوره در سال‌های اخیر، هم‌ زمان با تشدید تجاوزات رژیم اشغالگر و افزایش فشارهای بین‌المللی برای توقف درگیری‌ها، توصیف شده است.

جنبش مقاومت اسلامی (حماس) امروز در بیانیه‌ای اعلام کرد که خلیل الحیه به عنوان جانشین رهبر شهید، یحیی سنوار، به عنوان رئیس دفتر سیاسی این جنبش انتخاب شده است.

الحیه پیش از عهده‌ دار شدن ریاست غزه، جایگاه مهمی به عنوان عضو دفتر سیاسی این جنبش و نایب رئیس آن در نوار غزه داشت. او در لحظات بحرانی جنگ‌های میان فلسطین و رژیم اشغالگر، نقش‌های مهمی در مذاکرات ایفا کرد و به یکی از رهبرانی تبدیل شد که میان فعالیت‌های تبلیغی، دانشگاهی و سیاسی ارتباط برقرار کرده‌اند.

مذاکره در زمینه رهبری در زمان جنگ

با آغاز عملیات طوفان الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و به دنبال آن جنگ گسترده علیه غزه، الحیه به جایگاهی مرکزی در صحنه سیاسی این جنبش دست یافت. بر اساس بیانیه‌های رسمی حماس و گزارش‌های منتشر شده توسط خبرگزاری‌های بین‌المللی از جمله رویترز، الحیه در فوریه ۲۰۲۴ ریاست هیئتی را بر عهده داشت که برای تکمیل گفتگوهای آتش‌ بس به قاهره سفر کرد؛ او همچنین به عنوان رئیس تیم مذاکره‌ کننده در گفتگوهای غیرمستقیمی که با میانجیگری مصر و قطر انجام می‌شد، به کار خود ادامه داد.

علاوه بر این، او در مدیریت پرونده تبادل اسرا نیز مشارکت داشت و در مصاحبه‌های رسانه‌ای متعددی برای دفاع از مواضع این جنبش حضور یافت؛ وی در این مصاحبه‌ها تأکید کرد که هرگونه توافقی باید توقف کامل عملیات نظامی و رفع محاصره نوار غزه را تضمین کند.

تولد و تحصیلات

خلیل اسماعیل الحیه در ۵ نوامبر ۱۹۶۰ در شهر غزه متولد شد و در محیطی محافظه‌ کار و فلسطینی که متأثر از پیامدهای شکست ۱۹۶۷ بود، پرورش یافت؛ این وضعیت، به‌ ویژه با توجه به اینکه خانواده‌اش در معرض یورش‌ها و بازداشت‌های ارتش اشغالگر قرار داشتند، در شکل‌ گیری زودهنگام آگاهی سیاسی او تأثیرگذار بود.

او پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مدارس غزه، در سال ۱۹۸۳ مدرک کارشناسی خود را در رشته اصول دین از دانشگاه اسلامی دریافت کرد. وی تحصیلات عالی خود را در دانشگاه اردن ادامه داد و در سال ۱۹۸۶ مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته علوم سنت و حدیث اخذ نمود؛ سپس در سال ۱۹۹۷ موفق به دریافت مدرک دکترا در همان رشته از دانشگاه قرآن کریم و علوم اسلامی در سودان شد.

مسیر آکادمیک و سازمانی

خلیل الحیه فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان دستیار آموزشی در دانشگاه اسلامی غزه آغاز کرد و در مدارج اداری دانشگاه ارتقا یافت تا اینکه در سال ۲۰۰۱ مسئولیت معاونت دانشجویی (ریاست امور دانشجویان) را بر عهده گرفت. او همچنین نقش فعالی در فعالیت‌های صنفی داشت و ریاست سندیکای کارکنان دانشگاه را عهده‌ دار شد.

در عرصه سیاسی، او در سال ۲۰۰۶ به عنوان نماینده مجلس قانون‌ گذاری فلسطین از فهرست «تغییر و اصلاح» جنبش حماس انتخاب شد و ریاست فراکسیون پارلمانی این جنبش را بر عهده گرفت. وی علاوه بر این، پست‌های مدیریتی و کلیدی دیگری را نیز در حماس عهده‌ دار بوده است؛ از جمله ریاست «دفتر روابط عربی و اسلامی» و «دفتر مرکزی رسانه».

تاریخچه‌ ای سرشار از مبارزه و اسارت‌های مکرر

خلیل الحیه در اوایل دهه ۱۹۸۰ پس از آشنایی با شیخ احمد یاسین، بنیان‌ گذار حماس، در سنین جوانی وارد فعالیت‌های سازمانی اسلامی شد و در برنامه‌های «فراکسیون اسلامی» در داخل دانشگاه شرکت کرد؛ او سپس در جریان نخستین انتفاضه فلسطین در سال ۱۹۸۷، به فعالیت‌های مردمی و تشکیلاتی پیوست.

او سه بار توسط اشغالگران صهیونیست بازداشت و زندانی شد که مهم‌ ترین آن‌ها در سال ۱۹۹۱ بود و در این دوره سه سال را در زندان سپری کرد. طبق مستندات منابع فلسطینی، وی در جریان اولین دوره اسارت خود مورد شکنجه نیز قرار گرفته بود.

ترورهای نافرجام و فداکاری‌ها

خلیل الحیه از چندین سوء قصد جان سالم به در برده است؛ به ویژه در سال ۲۰۰۷ که رژیم اشغالگر خانه خانوادگی او را هدف حمله هوایی قرار داد و منجر به کشته شدن هفت تن از بستگانش شد. در سال ۲۰۰۸ نیز پسرش حمزه که از اعضای گردان‌های عزالدین قسام بود، در حمله هوایی اسرائیل کشته شد.

پسر دیگر او، اسامه، در سال ۲۰۱۴ در پی بمباران خانه‌ اش در شرق غزه به همراه چندین تن از اعضای خانواده‌اش به شهادت رسید؛ در حالی که خود او از یک سوء قصد دیگر جان سالم به در برد. خانه‌های آن‌ها در جریان حملات اشغالگران، از جمله حمله هوایی در اکتبر ۲۰۲۳، همچنان مورد هدف قرار گرفت.

فرزند دیگر او، همام، در سپتامبر ۲۰۲۵ در پی هدف قرار گرفتن مقر هیئت مذاکره‌ کننده این جنبش در دوحه، پایتخت قطر، توسط نیروهای اشغالگر به شهادت رسید.

سپس چهارمین پسر او، عزام، در مه ۲۰۲۶ بر اثر جراحات وارده ناشی از بمباران صهیونیست‌ها که محله الدرج در شرق شهر غزه را هدف قرار داده بود، به شهادت رسید.

علاوه بر ۴ فرزند خلیل الحیه، ۵ تن از نوه‌های او نیز در زمان‌های مختلف و در پی حملات صهیونیست‌ها به شهادت رسیده‌اند.

بر اساس بیانیه‌های این جنبش، خلیل الحیه در تعدادی از ابتکارعمل‌های منطقه‌ای از جمله سفر هیئت حماس به دمشق در سال ۲۰۲۲ مشارکت داشته و در نوامبر ۲۰۲۳، ریاست هیئت این جنبش در لبنان را برای دیدار با رهبری حزب‌الله به منظور هماهنگی مواضع در طول جنگ بر عهده داشته است.(ILKHA)