حسن تهرانی مقدم، یکی از مهم‌ترین چهره‌های پشت صحنه‌ی موشک‌های بالستیک ایران، در محافل نظامی به عنوان «پدر موشک‌های ایران» شناخته می‌شود. مقدم که پایه‌های توانایی بازدارندگی فعلی جمهوری اسلامی ایران با هزاران موشک را بنا نهاد، نزدیک به سی سال به عنوان معمار برنامه‌ی موشکی کشور فعالیت کرد.

حسن تهرانی مقدم یکی از مهمترین چهره‌های پشت قابلیت‌های موشکی قدرتمند ایران محسوب می‌شود که امروزه بر موازنه‌های نظامی منطقه‌ای تأثیر می‌گذارد. مقدم که به عنوان بنیانگذار برنامه موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شود، در محافل نظامی و رسانه‌های ایران به عنوان "پدر موشک‌های ایران" شناخته می‌شود. مقدم که نزدیک به سی سال برنامه موشکی ایران را شکل داده بود، دیدگاهی استراتژیک با هدف تغییر ساختار نظامی وابسته به خارج کشور ارائه داد.

از یک زندگی ساده تا اوج برنامه موشکی

حسن تهرانی مقدم که در سال ۱۹۵۹ در تهران متولد شد، در یک خانواده ساده بزرگ شد. پدرش خیاط بود. مقدم دوران کودکی و جوانی خود را در مناطق شکوفه و بهارستان تهران گذراند.

مقدم که در دوران دبیرستان به رشته‌های صنعتی و فنی گرایش داشت، تحصیلات خود را در رشته مهندسی صنایع در سال ۱۹۷۹ به پایان رساند. در همان سال، تحت تأثیر انقلاب اسلامی ایران، درگیر جنبش‌های سیاسی و اجتماعی شد. پس از انقلاب، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران پیوست و بدین ترتیب فعالیت نظامی خود را آغاز کرد.

جنگ ایران و عراق و جستجوی موشکی

جنگ ایران و عراق که در سال ۱۹۸۰ آغاز شد، نقطه عطفی تعیین‌کننده در فعالیت نظامی مقدم بود. در سال‌های اولیه جنگ، ارتش ایران از کمبود جدی سلاح و فناوری رنج می‌برد. به ویژه، هدف قرار دادن شهرهای ایران توسط عراق با موشک‌های بالستیک ساخت شوروی، دولت تهران را به جستجوی راه‌حل‌های جدید سوق داد. در این دوره، مقدم از جمله چهره‌های برجسته نظامی بود که معتقد بودند ایران باید قابلیت‌های موشکی خود را توسعه دهد.

با بررسی تعداد محدود موشک‌های اسکاد در اختیار ایران، مقدم و تیمش مطالعات مهندسی معکوس روی این موشک‌ها انجام دادند. هدف، کاهش وابستگی به منابع خارجی و ایجاد یک برنامه موشکی داخلی بود. تحریم‌های بین‌المللی و انزوای نظامی که ایران در آن زمان با آن مواجه بود، این هدف را دشوارتر کرد. تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران و سیاست‌هایی که مانع از دسترسی به فناوری نظامی می‌شد، تهران را مجبور به ساخت صنعت دفاعی خود کرد.

همکاری بین‌المللی و صنعت دفاعی داخلی

در طول این فرآیند، ایران به دنبال پشتیبانی فنی از کشورهای مختلف بود. از طریق روابط نظامی برقرار شده با کشورهایی مانند سوریه، لیبی و کره شمالی، مهندسان ایرانی در فناوری موشکی تجربه کسب کردند. مقدم تلاش کرد دانش و تجربه به دست آمده از این همکاری‌ها را به یک زیرساخت تولید داخلی تبدیل کند. مراکز تحقیق و توسعه ایجاد شده در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، ستون فقرات برنامه موشکی کشور را در سال‌های بعد تشکیل دادند.

در اواسط دهه ۱۹۸۰، مقدم سرپرستی تیم‌های مسئول توسعه سیستم‌های موشکی و توپخانه‌ای در سپاه پاسداران ایران را بر عهده داشت. مراکز تحقیقاتی تأسیس شده تحت رهبری او منجر به توسعه اولین پروژه‌های موشکی بومی ایران شد. در نتیجه این تلاش‌ها، ایران شروع به توسعه سری موشک‌های شهاب، بر اساس موشک‌های اسکاد ساخت شوروی، کرد.

موشک‌های شهاب و تحول استراتژیک

دهه ۱۹۹۰ جهش قابل توجهی برای برنامه موشکی ایران بود. موشک‌های شهاب-۱ و شهاب-۲ که در این دوره توسعه یافتند، قابلیت‌های موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد ایران را تقویت کردند. شهاب-۳ که بعداً توسعه یافت، به برد تقریباً ۲۰۰۰ کیلومتر رسید و به طور قابل توجهی بازدارندگی نظامی ایران را افزایش داد. این سیستم موشکی نقش مهمی در استراتژی نظامی منطقه‌ای ایران ایفا کرد.

مقدم نه تنها سیستم‌های موجود را بهبود بخشید، بلکه استراتژی موشکی بلندمدت ایران را نیز شکل داد. گذار به فناوری موشک‌های سوخت جامد یکی از مهم‌ترین گام‌ها در این استراتژی بود. موشک‌های سوخت جامد می‌توانستند سریع‌تر آماده شوند و راحت‌تر از سیستم‌های سوخت مایع حمل شوند. این ویژگی‌ها به طور قابل توجهی قابلیت‌های عملیاتی نظامی ایران را افزایش دادند.

مبانی فناوری موشکی داخلی

به لطف کار مقدم، ایران به تدریج سیستم‌های موشکی مختلفی مانند زلزال و سیسیل را توسعه داد. این پروژه‌ها به افزایش ظرفیت تولید داخلی ایران در صنعت دفاعی کمک کرد. همچنین گفته می‌شود که این زیرساخت‌ها راه را برای برنامه فضایی ایران هموار کرده است. مشخص است که برخی از فناوری‌های مورد استفاده در موشک‌های پرتاب ماهواره از سیستم‌های موتور توسعه یافته در برنامه موشکی گرفته شده‌اند.

مقامات ایرانی، قدرت موشکی کشور را یکی از مهمترین عناصر امنیت ملی می‌دانند. مقامات نظامی ایالات متحده اغلب اظهار می‌کنند که قابلیت‌های موشکی ایران یکی از جدی‌ترین تهدیدات نظامی در منطقه است. ژنرال کنت مک‌کنزی، فرمانده سابق فرماندهی مرکزی ایالات متحده، اظهار داشت که برنامه موشکی ایران با گذشت زمان از نظر کیفیت و کمیت به طور قابل توجهی رشد کرده است.

انفجار و مرگ مرموز

حسن تهرانی مقدم سال‌ها در سمت‌های مختلف در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران خدمت کرد و در نهایت به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در رأس برنامه موشکی تبدیل شد. او در آموزش بسیاری از پرسنل نظامی و فنی در ایران نقش داشت. بنابراین، او به عنوان فردی که سهم قابل توجهی در ساختار نهادی صنعت دفاعی ایران داشته، شناخته می‌شود.

زندگی مقدم با انفجار مرموزی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱ به پایان رسید. این انفجار که در یک پایگاه موشکی سپاه پاسداران در نزدیکی تهران رخ داد، منجر به مرگ مقدم و تعداد زیادی از پرسنل نظامی دیگر شد. در حالی که مقامات ایرانی این حادثه را یک حادثه اعلام کردند، رسانه‌های بین‌المللی گمانه‌زنی کردند که ممکن است خرابکاری یا ترور بوده باشد.

معمار برنامه موشکی ایران

از آن روز، حسن تهرانی مقدم همچنان در ایران به عنوان یکی از چهره‌های نمادین صنعت دفاعی به یاد آورده می‌شود. مقامات و محافل نظامی ایران اظهار می‌کنند که زیرساخت‌هایی که او ایجاد کرد، اساس سیستم‌های موشکی پیشرفته امروز ایران را تشکیل می‌دهد. خاطرنشان می‌شود که بخش قابل توجهی از میراث فنی پروژه‌های موشکی دوربرد و مافوق صوت فعلی ایران بر اساس کار مقدم است.بنابراین، حسن تهرانی مقدم نه تنها به عنوان یک مهندس نظامی، بلکه به عنوان یکی از چهره‌های تاریخی که بر شکل‌گیری استراتژی دفاعی ایران تأثیر گذاشته است، دیده می‌شود. در ایران، نام او همچنان به عنوان بنیانگذار و معمار برنامه موشکی کشور به یادگار مانده است. (ILKHA)