Avrupa Birliği, genişleme sürecinde yaşadığı tıkanıklığı aşmak için aday ülkelere tam üyelik yerine sınırlı ekonomik ayrıcalıklar sunmaya hazırlanıyor.

Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı yeni plan, aday ülkeleri yıllarca üyelik kapısında bekletirken, reformları sürdürmeleri karşılığında bazı ekonomik imkânlardan yararlandırmayı öngörüyor.

Komisyonun "kademeli entegrasyon" adını verdiği model kapsamında aday ülkelere, tam üyelik gerçekleşmeden bazı AB fonlarına erişim, tercihli ticaret imkânları ve tek pazara kısmi giriş gibi ekonomik avantajlar sağlanması planlanıyor. Ancak siyasi karar alma mekanizmalarına katılım ve tam üyelik hakları yine verilmemiş olacak.

AB yetkilileri, bu sistemle aday ülkelerin zorlu reformları sürdürmeye teşvik edileceğini savunsa da, uygulama birçok çevrede "üyelik yerine oyalama formülü" olarak değerlendiriliyor. Özellikle Ukrayna, Moldova ve Batı Balkan ülkelerinin tam üyelik süreçlerinin uzun yıllar daha tamamlanamayacağının kabul edilmesi, Brüksel'in yeni arayışlara yönelmesinde etkili oldu.

Fransa ve Almanya'nın da destek verdiği model, daha önce gündeme gelen ancak üye ülkelerin itirazıyla rafa kaldırılan "üyelik benzeri statü" önerisinin ekonomik versiyonu olarak görülüyor. Böylece aday ülkeler, tam üyelik olmaksızın AB kurallarını uygulamaya devam edecek ancak karar alma süreçlerinde söz sahibi olamayacak.

Plan kapsamında ekonomik ayrıcalıkların kapsamı her ülkenin reform performansına göre ayrı ayrı belirlenecek. Bu durum, aday ülkelerin uzun yıllar boyunca AB standartlarını uygulamasına rağmen tam üyelik garantisi elde edemeyeceği yönündeki eleştirileri de beraberinde getiriyor.

AB, özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ardından genişleme sürecini hızlandırma söylemini sürdürse de, birçok üye ülke yeni üyelerin Birliğe katılımına sıcak bakmıyor. Bu nedenle Brüksel, tam üyelik yerine aşamalı ekonomik entegrasyon modeliyle hem aday ülkeleri süreçte tutmayı hem de genişleme konusundaki siyasi baskıyı azaltmayı hedefliyor.

Halihazırda AB'nin dokuz resmi aday ülkesi bulunurken, Karadağ üyelikte en ileri aşamada yer alıyor. Ukrayna ve Moldova ile müzakereler başlamış olsa da Türkiye, Sırbistan ve Gürcistan gibi ülkelerin üyelik süreçleri çeşitli siyasi gerekçelerle ilerlemiyor.

Yeni planın ekim veya aralık ayında düzenlenecek Avrupa Konseyi zirvesinde liderlerin gündemine gelmesi bekleniyor. (İLKHA)